देश कसरी बन्छ ? नेपाली समाज, राजनीति र युवाको भविष्यको गहिरो विश्लेषण

संवेग बस्नेत

नेपालका सम्भावना र चुनौतीहरूबारे धेरै बहस हुन्छ, तर एउटा कटु सत्य छ—देश विकासको मार्गमा अघि बढ्नुको साटो युवा विचलन, राजनीति अस्थिरता र नेतृत्वगत कमजोर संरचनामा आज पनि अड्किएको छ।
देश बनाउने कुरा केवल नारा वा भाषण होइन यो नीति, योजना र व्यवहारको निरन्तर यात्रासँग गाँसिएको जटिल प्रक्रिया हो। आज हामी सबैको मुखमा एउटै प्रश्न छ—देश आखिर कसरी बन्छर?

१. विदेशिने युवाहरू स्राष्ट्रका मेरुदण्डको क्षय
नेपालको श्रमशक्ति संरचना तीव्रगतिमा विदेशमुखी बन्दै गएको छ। काम गर्ने, सिर्जना गर्ने र नवप्रवर्तन ल्याउने उमेरका लाखौं युवा—खाडी राष्ट्रदेखि युरोप र कोरिया सम्म—अवसर र सुरक्षित भविष्यको खोजीमा बाहिर छन्।
देशभित्र रहेका युवाहरू पनि निराश छन्। उनीहरूमा क्षमता र ऊर्जा प्रशस्त छ, तर—

उत्पादक क्षेत्रमा रोजगारीको अभाव

राजनीतिक संरक्षणवाद

उद्यमशीलताको अभाव

शिक्षा–रोजगारीबीचको असन्तुलन

जस्ता कारणले उनीहरू सबै अनिश्चितता का घेरामा बाँधिएका छन्।

युवाविहीन देश भविष्यविहीन देश हो।
र आज नेपालको वास्तविक स्थिती यही हो—उत्पादनमा होइन, निर्यातमा देशको ऊर्जा लागिरहेको छस त्यो पनि मानवीय ऊर्जा।

२. राजनीतिस् नेतृत्वको अभाव, प्रतिस्पर्धा कुर्सीमा मात्र
नेपालको राजनीतिले विकासका एजेण्डालाई छायामा पारेको धेरै भइसकेको छ। पार्टी फुट, पार्टी खोल्ने शृंखला, पदलोभ र व्यक्तिगत शक्तिकेन्द्रित राजनीति—यी सबैले देशलाई रणनीतिक दिशाहीन बनाइरहेका छन्।

दीर्घकालीन राष्ट्रिय दृष्टिकोण छैन

नीति निर्माण होइन, पद प्राप्ति मुख्य लक्ष्य

नेतृत्वमा पुस्तान्तरण अवरुद्ध

युवा नेतृत्वका लागि स्थान लगभग शून्य

यस्ता अवस्थामा देश बनाउने आशा राजनीतिक नारा र भाषणसम्म मात्र सीमित रहन्छ।

नेपाललाई आज ‘नेता’ भन्दा बढी ‘राष्ट्रनेता’ चाहिएको छ—
जसको प्राथमिकता राष्ट्र हो, न कि व्यक्तिगत शक्ति र स्वार्थ।

३.देश कसरी बन्छरु—वास्तविक उत्तर
देश बनाउने प्रक्रिया तीन स्तरमा आधारित हुन्छ—

क. स्पष्ट राष्ट्रिय दृष्टि
विकास केवल सडक र भवन बनाउनु मात्रै होइनस
देशले दीर्घकालीन दिशा तय गर्नुपर्छ—
शिक्षा, स्वास्थ्य, उद्योग, कृषि, ऊर्जा, पर्यटन, प्रविधि जस्ता आधारस्तम्भमा समन्वित लक्ष्यसहित।

ख. युवाको ऊर्जा उपयोग
देश बनाउने सबैभन्दा ठूलो स्रोत—युवा शक्ति
तिनलाई अवसर दिएको खण्डमा मात्रै—

रोजगारी सिर्जना

उद्यमशीलताको विस्तार

नवप्रवर्तन

प्रविधिक उत्पादन

जस्ता क्षेत्रहरू मजबुत बन्छन्।

ग. पारदर्शी र उत्तरदायी शासन
देश चलाउने प्रणाली बलियो नहुँदा देश बन्न सक्दैन।
सशक्त प्रशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, कानूनी शासन, र दिगो आर्थिक संरचना—देश निर्माणका अनिवार्य आधारहरू हुन्।

४. युवालाई फर्काउनुभन्दा पहिले लगानी देशमै गर्नुपर्छ
सरकारले बारम्बार ‘विदेशिएका युवालाई फर्काउने’ कुरा गर्छ तर त्यसभन्दा पहिले—
तिनीहरू किन विदेशिएका छन्रु
यो प्रश्नको उत्तर खोज्नैपर्छ।
यदि देशमै—

सुरक्षित काम वातावरण

सीपअनुकूल रोजगारी

उद्यमशीलतामा आर्थिक पहुँच

वैज्ञानिक र प्राविधिक अनुसन्धान

पारदर्शी नीति

जस्ता पूर्वाधार तयार भए, युवाहरू फर्किन चाहन्छन्।
युवालाई देशले आवश्यक रूपमा सम्बोधन गर्न सकेन भने, उनीहरूलाई कसरी देशप्रेमको धर्म सिकाउने?

५.देश बनाउने जिम्मेवारी केवल नेताको होइन—हाम्रो पनि हो
देश निर्माणमा नागरिकको सहभागिता अभिन्न हुन्छ।

कर तिर्ने संस्कृतिलाई मजबुत बनाउने

भ्रष्टाचारविरुद्ध बोल्ने

शिक्षा र सीपमा लगानी गर्ने

उत्पादक क्षेत्रमा काम गर्ने

स्थानीय स्तरमा समाधान खोज्ने

जस्ता कदमहरू जनस्तरमै उठिनुपर्छ।
देश केवल धोती बादेर भाषण गर्ने वा फेसबुकमा टिप्पणी गर्नेहरूले बन्ने होइनस
देश बनाउने मान्छे मैदानमा आउनुपर्छ।

६. निष्कर्षस् देश बन्न सक्छ, तर मानसिकताको परिवर्तन अनिवार्य छ
नेपाल बनाउने सपना आज पनि ज्यूँदै छ।
स्रोत छ, सम्भावना छ, भौगोलिक सामर्थ्य छ, मानवशक्ति छ—
अभाव छ भने दृष्टि, नेतृत्व र निष्कपट प्रतिबद्धताको।

देश बनाउने बाटो असम्भव छैन।
तर त्यो—

नारा, चर्को भाषण, र पार्टीको भीडले होइन
सही नेतृत्व, सक्षम युवा र साझा राष्ट्रिय भावना
ले सम्भव बनाउँछ।

देश बनाउने प्रश्नको उत्तर बाहिर छैन—
उत्तर हामीभित्रै छ।

लेखक विगत एक दशक भन्दा बढी समय देखि नेपालको पत्रकारितामा सक्रिय छन् ।